Czynności notarialne

Działalność notariuszy reguluje ustawa z dnia 14 lutego 1991 roku Prawo o notariacie.

Zgodnie z tą ustawą notariusz jest osobą zaufania publicznego i powołany jest do dokonywania czynności, którym strony są obowiązane lub chcą nadać formę notarialną, a czynności takie mają charakter dokumentu urzędowego.

W myśl art. 80 przy dokonywaniu czynności notarialnych notariusz czuwa nad należytym zabezpieczeniem praw i słusznych interesów stron oraz innych osób, dla których czynność ta może powodować skutki prawne i udziela stronom niezbędnych wyjaśnień dotyczących dokonywanej czynności notarialnej.

Zgodnie z art. 18 Notariusz odmówi dokonania czynności notarialnej sprzecznej z prawem. Zachowuje w tajemnicy okoliczności sprawy, o których powziął wiadomość ze względu na wykonywane czynności notarialne.

Zgodnie z art. 79 ustawy z dnia 14 lutego 1991 roku – Prawo o notariacie (tekst jednolity Dz. U. nr 189 poz. 1158 z 2008 roku), notariusz dokonuje następujących czynności:

  • sporządzanie aktów notarialnych (między innymi):
    • umowy sprzedaży
    • umowy przedwstępne
    • umowy warunkowe
    • umowy przeniesienia nieruchomości
    • umowy zamiany
    • umowy zniesienia współwłasności
    • umowy darowizny
    • umowy dożywocia,
    • umowy deweloperskie
    • umowy spółki
    • umowy działu spadku
    • umowy majątkowe małżeńskie
    • umowy o podział majątku wspólnego
    • testamenty
    • akty ustanowienia służebności gruntowych i osobistych
    • protokoły zgromadzeń spółek i innych podmiotów (np. wspólnota)
  • sporządzanie aktów poświadczenia dziedziczenia
  • sporządzanie poświadczeń
  • sporządzanie protokołów
  • sporządzanie wypisów, odpisów i wyciągów z dokumentów
  • sporządzanie na życzenie klientów projektów aktów, oświadczeń i innych dokumentów
  • sporządzanie innych czynności wynikających z przepisów prawa
  • sporządzanie protestów weksli i czeków,
  • przyjmowanie na przechowanie dokumentów, pieniędzy i papierów wartościowych,

Notariusz przyjmuje na przechowanie pieniądze i papiery wartościowe wyłącznie w związku z dokonywaną w jego kancelarii czynnością (art. 108 Prawa o notariacie), przy czym pieniądze – na specjalne konto bankowe. W przypadku przyjęcia dokumentu – dotyczy to wszelkiego rodzaju dokumentów nawet w kopertach zamkniętych, przy czym w tym ostatnim przypadku, koperta powinna być zaopatrzona w podpis składającego (art. 106 Prawa o notariacie).

Czynności notarialnych notariusz dokonuje w kancelarii notarialnej. Czynność notarialna może być dokonana również w innym miejscu, jeżeli przemawia za tym charakter czynności lub szczególne okoliczności. W szczególności w przypadkach sporządzania protokołów zgromadzeń wspólników (akcjonariuszy) spółek, wspólnot mieszkaniowych i innych podmiotów oraz w przypadku sytuacji, gdy osoba biorąca udział w czynności notarialnej, z uwagi na stan zdrowia lub inne okoliczności, nie może stawić się osobiści w kancelarii.

Akty notarialne i inne dokumenty powinny być sporządzone przez notariusza w sposób zrozumiały i przejrzysty.

Tajemnica czynności notarialnych

Notariusz zobowiązany jest zachować w tajemnicy okoliczności sprawy, o których powziął wiadomość ze względu na wykonywanie czynności notarialnej.

To samo dotyczy informacji pisemnych oraz innych dokumentów.

Wypis aktu notarialnego (potocznie zwany kopią) można wydać tylko osobom, które przy dokonaniu czynności brały udział bądź osobiście bądź przez pełnomocnika lub osobom wyraźnie (z imienia i nazwiska oraz innych danych identyfikacyjnych) w akcie wskazanym. Wypis aktu notarialnego ma moc prawną oryginału.

W przypadkach przewidzianych przez prawo notariusz przesyła sądom i innym organom państwowym informacje pisemne o sporządzonych dokumentach i wypisy tych dokumentów.

Notariusz przy sporządzaniu aktów notarialnych jako płatnik podatku ma obowiązek pobrać od stron czynności podatki (podatek od czynności cywilnoprawnych, podatek od darowizny) oraz opłaty sądowe (art. 7 Prawa o notariacie).

Jeżeli akt notarialny w swej treści zawiera przeniesienie, zmianę lub zrzeczenie się prawa ujawnionego w księdze wieczystej albo ustanowienia prawa podlegającego ujawnieniu w księdze wieczystej, bądź obejmuje czynność przenoszącą własność nieruchomości, chociażby dla tej nieruchomości nie była prowadzona księga wieczysta, notariusz sporządzający akt notarialny jest obowiązany zamieścić w tym akcie wniosek o dokonanie wpisu w księdze wieczystej, zawierający wszystkie dane wymagane przepisami Kodeksu postępowania cywilnego. Notariusz jest obowiązany przesłać z urzędu sądowi właściwemu do prowadzenia ksiąg wieczystych wypis aktu notarialnego zawierający wniosek o wpis do księgi wieczystej wraz z dokumentami stanowiącymi podstawę wpisu, w terminie trzech dni od sporządzenia aktu.